ABŞ ordusu bildirib ki, həftəsonu keçirilən danışıqların nəticəsiz qalmasından sonra bazar ertəsi günündən etibarən İran limanlarına daxil olan və çıxan bütün dəniz nəqliyyatına qarşı blokada tətbiq ediləcək.
Reuters-in məlumatına görə, bu qərar iki həftəlik atəşkəsi də təhlükə altına salır.
Xəbər verdiyimiz kimi, İslamabadda şənbə günündən bazar səhərinə qədər davam edən danışıqlar ABŞ və İran arasında son on ildən çox müddətdə ilk birbaşa görüş olub. Bu, həm də 1979-cu il İran İslam İnqilabından sonra ən yüksək səviyyəli təmas hesab olunur. Danışıqlar altı həftə davam edən və minlərlə insanın ölümünə səbəb olan müharibəni dayandırmaq məqsədi ilə əldə edilmiş atəşkəsdən bir neçə gün sonra baş tutmuşdu.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bildirib ki, blokada bazar ertəsi saat 10:00-dan (GMT ilə 14:00) qüvvəyə minəcək və İranın Fars körfəzi və Oman körfəzi sahillərində yerləşən bütün limanlarına tətbiq olunacaq. Bu tədbir İran limanlarına daxil olan və ya çıxan bütün ölkələrin gəmilərinə şamil ediləcək.
ABŞ hərbçiləri əlavə edib ki, Hörmüz boğazından İran limanları ilə əlaqəsi olmayan gəmilərin keçidi məhdudlaşdırılmayacaq. Blokada ilə bağlı əlavə məlumatlar əvvəlcədən rəsmi bildirişlə ticarət gəmilərinə çatdırılacaq.
Prezident Donald Tramp bildirib ki, ABŞ qüvvələri beynəlxalq sularda İrana hər hansı ödəniş edən bütün gəmiləri də saxlayacaq. O, sosial şəbəkədə yazıb: “Qanunsuz ödəniş edən heç bir gəmi təhlükəsiz hərəkət edə bilməyəcək. Bizə və ya sülhsevər gəmilərə atəş açan istənilən İran qüvvəsi məhv ediləcək.”
Tramp həmçinin qeyd edib ki, ABŞ donanması İranın Hörmüz boğazında yerləşdirdiyi minaları zərərsizləşdirməyə başlayacaq. Bu boğaz qlobal enerji təchizatının təxminən 20 faizinin keçdiyi strateji marşrut hesab olunur.
Gəmiçilik məlumatları göstərir ki, şənbə günü üç böyük neft tankeri boğazdan keçsə də, bazar ertəsi ABŞ blokadası fonunda tankerlər bu marşrutdan uzaq durmağa başlayıb.
Blokada qərarından sonra Asiya bazarlarında neft qiymətləri 7 faizdən çox artaraq bir barel üçün 100 dolları keçib. Dollar möhkəmlənib, ABŞ fond bazarı fyuçersləri isə ucuzlaşıb.
Ekspertlər bildirir ki, bu addımın icrası çətin olacaq. ABŞ-ın keçmiş yüksək vəzifəli rəsmisi Dana Stroul qeyd edib ki, belə bir əməliyyatın təkbaşına həyata keçirilməsi çətin və uzunmüddətli perspektivdə davamlı olmaya bilər.
İran isə ABŞ-ın tələblərini rədd edib. ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Tehran uranın zənginləşdirilməsini dayandırmaq, əsas nüvə obyektlərini bağlamaq və yüksək zənginləşdirilmiş uranı təhvil vermək çağırışlarını qəbul etməyib.
Bundan əlavə, İran HAMAS, Hizbullah və husilərə dəstəyin dayandırılması və Hörmüz boğazının tam açılması ilə bağlı tələbləri də rədd edib. İran mediası bəzi məsələlərdə razılaşma əldə olunduğunu bildirsə də, əsas mübahisə mövzuları nüvə proqramı və boğazın statusu olub.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bildirib ki, danışıqlar zamanı ABŞ “maksimalist tələblər” irəli sürüb və razılaşmaya yaxın olarkən prosesə mane olub. O qeyd edib: “Yaxşı niyyət yaxşılıq doğurur, düşmənçilik isə düşmənçilik.”
İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu xəbərdarlıq edib ki, boğaza yaxınlaşan hərbi gəmilər atəşkəsin pozulması kimi qiymətləndiriləcək və sərt cavab veriləcək. Bu isə bölgədə daha təhlükəli eskalasiya riskini artırır.
Analitiklər hesab edir ki, atəşkəs qüvvədə qalsa belə, enerji təchizatının normallaşması vaxt aparacaq. Bu isə qlobal miqyasda yanacaq qiymətlərinin artmasına və inflyasiyanın yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Tramp Fox News-a açıqlamasında bildirib ki, neft və benzin qiymətləri noyabr seçkilərinə qədər yüksək qala bilər. İran tərəfi isə ABŞ-ı etimadı itirməkdə günahlandırır və balanslı razılaşma istədiyini bildirir.
ABŞ İran Tramp blokada Hörmüz boğazı neft qiymətləri qlobal iqtisadiyyat nüvə proqramı Yaxın Şərq dəniz ticarəti geopolitika