İnsan orqanizmində qaraciyər əsas “yağ anbarı” rolunu oynaya bilər.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, biz xərclədiyimizdən daha çox kalori qəbul etdikdə, bədən artıq enerjini saxlamaq üçün yer axtarır. Bu yük əsasən maddələr mübadiləsinə cavabdeh olan qaraciyərin üzərinə düşür və o, sanki bir “anbar”a çevrilir. Bu prosesin təhlükəli nəticələri və narahatedici statistika barədə Amerika Qaraciyər Fondu (ALF) mütəxəssisləri məlumat verib.
Maddələr mübadiləsinin “fabriki” və 5 faiz qaydası
Qaraciyər orqanizmin əsas kimyəvi laboratoriyasıdır. Həddindən artıq qida qəbul etdikdə, qaraciyər artıq kaloriləri trigliseridlərə (yağ birləşmələrinə) çevirir və onları hüceyrələrində hepatositlərdə saxlayır.
Az miqdarda yağ normal sayılır. Lakin bu göstərici orqanın ümumi kütləsinin 5-10 faizini keçdikdə, həkimlər bunu steatoz kimi qiymətləndirirlər. Müasir tibbdə bu hal MASLD (metabolik disfunksiya ilə əlaqəli qaraciyər yağlanması xəstəliyi) adlanır. Əgər problemə vaxtında müdaxilə olunmazsa, xəstəlik daha ağır mərhələyə – MASH (steatohepatit) keçir. Qaraciyər şişir, iltihablanır və sağlam toxumalar çapıq toxuma ilə əvəz olunur. Bu isə nəticədə siroz və ya xərçəngə səbəb ola bilər.
“Gizli epidemiya”: kimlər risk altındadır
Bu xəstəliyin yayılması olduqca yüksəkdir. Avstraliyanın rəsmi tibbi portalı Healthdirect-in məlumatına görə, hər üç yetkindən biri qaraciyər yağlanmasından əziyyət çəkir. ABŞ-da isə bu göstərici təxminən 100 milyon nəfərə (əhalinin 25 faizi) çatır. Xəstəlik getdikcə “cavanlaşır” və artıq uşaqlar arasında ən geniş yayılmış qaraciyər xəstəliyinə çevrilib.
Əsas risk faktorları:
artıq çəki (xüsusilə qarın nahiyəsində yağlanma)
2-ci tip diabet
yüksək xolesterin
insulinə davamlılıq
Daha nadir səbəblər isə polikistik yumurtalıq sindromu (PKOS), qalxanabənzər vəzin zəif fəaliyyəti və bəzi dərmanların qəbulu ola bilər.
Hamiləlik üçün risk və ürəklə bağlı paradoks
Qaraciyər yağlanması hamiləlik dövrünü ciddi şəkildə çətinləşdirə bilər. Statistikaya görə, bu problem hamilə qadınların təxminən 18 faizində müşahidə olunur.
MASLD (qaraciyər yağlanması xəstəliyi) olan qadınlarda:
gestasion diabet
preeklampsiya (təhlükəli təzyiq artımı)
vaxtından əvvəl doğuş riski artır
Ən təhlükəli məqam isə budur ki, bu xəstəlikdən əziyyət çəkən insanlar qaraciyərdən yox, daha çox ürək-damar xəstəliklərindən (infarkt və insult) həyatını itirir.
Xəstəliyi necə aşkar etmək olar
Bu xəstəliyin ən təhlükəli tərəfi ilkin mərhələdə simptomsuz keçməsidir.
Diaqnoz üçün:
qan analizləri (qaraciyər fermentləri və trigliseridlər)
USM müayinəsi
istifadə olunur.
Qarşısını necə almaq olar
MASLD üçün “möcüzəvi dərman” yoxdur. Yeganə effektiv yol həyat tərzini dəyişməkdir:
çəki azaltmaq
müntəzəm idman
alkoqoldan imtina
sağlam qidalanma
Sağlıq qaraciyər qaraciyər yağlanması piylənmə