Kolbasa, meyvə şirələri və kola - Bunlar hansı orqanların DÜŞMƏNİDİR?

0 0

Yanlış qidalanma qaraciyərin piylənməsinə gətirib çıxaran əsas amillərdən biri hesab olunur. Gündəlik rasionda tez-tez istifadə etdiyimiz bəzi qida və içkilər yüksək kalorili olmaqla yanaşı, artıq çəkiyə, insulin müqavimətinə və qaraciyərdə yağ toplanmasına şərait yarada bilər.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, nutrisioloq Siqqi Klavyen kolbasa, sosiska, bekon, şəkərli içkilər və hazır meyvə şirələrinin qaraciyər sağlamlığına təsiri barədə xəbərdarlıq edib.

Qaraciyərin piylənməsi bu orqanın hüceyrələrində normadan artıq yağ toplanması deməkdir. Xəstəliyin alkoqolla əlaqəli olmayan forması hazırda metabolik disfunksiya ilə əlaqəli qaraciyər piylənməsi, qısaca MASLD adlandırılır. Artıq çəki, bel ətrafında yağlanma, şəkərli diabet, qanda yüksək triqliserid və fiziki passivlik əsas risk amilləri sırasındadır.

Emal olunmuş ətlər niyə təhlükə yaradır?

Nutrisioloqun sözlərinə görə, kolbasa, sosiska, bekon və digər yüksək dərəcədə emal edilmiş ət məhsulları qaraciyər üçün arzuolunmaz qidalar sırasında yer alır. Bu məhsullarda adətən çox miqdarda duz, doymuş yağ, konservantlar, dad və ətir gücləndiriciləri olur.

Problem yalnız ayrı-ayrı əlavələrlə məhdudlaşmır. Emal olunmuş ət məhsulları çox vaxt yüksək kalorili olur, lakin insanı uzun müddət tox saxlayan liflə zəngin olmur. Onların tez-tez və böyük porsiyalarla qəbulu gündəlik kalori miqdarını artıraraq çəki yığılmasına səbəb ola bilər.

Bədən istifadə edə bildiyindən daha çox enerji qəbul etdikdə artıq enerjinin bir hissəsi yağ formasında toplanır. Bu proses qaraciyər hüceyrələrində də baş verə bilər. Buna görə də qaraciyər piylənməsi yalnız yağlı qida yeməklə yaranmır. Ümumi kalori artıqlığı, şəkərli məhsullar və fiziki hərəkətin azlığı da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.

Kolbasa və sosiska rasiondan tamamilə çıxarılmasa belə, gündəlik qida kimi qəbul edilməməlidir. Onların əvəzinə yağsız ət, balıq, yumurta, paxlalılar və evdə hazırlanmış yeməklərə üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur.

Şəkərli qazlı içkilər qaraciyərə necə təsir edir?

Şəkərlə hazırlanmış qazlı içkilər qaraciyər üçün ən ciddi qidalanma risklərindən biri hesab edilir. Bu içkilər qısa müddətdə çoxlu miqdarda şəkərin orqanizmə daxil olmasına səbəb olur. Maye kalorilər bərk qidalar qədər toxluq yaratmadığından insan içki ilə qəbul etdiyi enerjinin fərqinə varmadan əlavə yemək də yeyə bilər.

Şəkərli içkilərdəki fruktozanın böyük hissəsi qaraciyərdə emal olunur. Həddindən artıq qəbul edilən fruktoza burada yağ istehsalını sürətləndirə, qanda triqliserid səviyyəsini yüksəldə və zamanla qaraciyərdə yağ yığılmasına şərait yarada bilər.

Bu səbəbdən qazlı içkilərdən imtina edərkən onları şəkərli soyuq çay, enerji içkisi və ya qablaşdırılmış meyvə şirəsi ilə əvəz etmək düzgün seçim sayılmır. Ən təhlükəsiz gündəlik içki yenə də sudur.

Dietik içkilərlə bağlı iddialar birmənalı deyil

Nutrisioloq şəkər əvəzediciləri ilə hazırlanan dietik qazlı içkilərin də qaraciyər xəstəlikləri riskini artıra biləcəyini bildirib. Bəzi müşahidə xarakterli araşdırmalarda bu içkilərin çox qəbulu ilə metabolik xəstəliklər arasında əlaqə müəyyənləşdirilib. Lakin bu nəticələr dietik içkilərin birbaşa qaraciyər piylənməsi yaratdığını sübut etmir.

“Qaraciyər süni dadlandırıcıları tanımır və onları xaric etmək üçün həddindən artıq enerji sərf edir” fikri də tibbi baxımdan dəqiq izah deyil. Orqanizm müxtəlif dadlandırıcıları onların kimyəvi xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə emal edir və ya dəyişmədən xaric edir. Təsir istifadə edilən maddənin növündən və miqdarından asılıdır.

Dietik içkilər şəkərli içkilərlə müqayisədə daha az kalori verə bilər. Bununla belə, onları sağlam içki kimi qəbul edib məhdudiyyətsiz istifadə etmək tövsiyə olunmur. Su, mineral su və şəkərsiz çay gündəlik qəbul üçün daha uyğun seçimlərdir.

Meyvə şirəsi meyvənin özü deyil

Meyvə şirələri və smuzilər təbii məhsul təsiri bağışlasa da, onların tərkibində yüksək miqdarda sərbəst şəkər ola bilər. Bir stəkan şirənin hazırlanması üçün bir neçə meyvə istifadə edilir. İnsan həmin meyvələrin hamısını bir dəfəyə yeməsə də, onların şirəsini qısa müddətdə içə bilir.

Şirə hazırlanarkən meyvənin toxluq yaradan lifinin böyük hissəsi itir. Nəticədə şəkər daha sürətlə sorulur. Smuzidə lif müəyyən qədər qalsa da, böyük porsiya və əlavə bal, şərbət və ya şəkər onun kalori miqdarını ciddi şəkildə artıra bilər.

Buna görə meyvəni şirə halında deyil, bütöv şəkildə yemək daha faydalıdır. Bu zaman lif şəkərin sorulmasını ləngidir və insan daha tez toxluq hiss edir.

Qaraciyər piylənməsi uzun müddət gizli qala bilər

Qaraciyərin piylənməsi çox vaxt ilkin mərhələdə aydın əlamət vermir. Bəzi insanlarda yorğunluq, halsızlıq və sağ qabırğa altında narahatlıq yaransa da, xəstəlik təsadüfi qan analizi və ya ultrasəs müayinəsi zamanı aşkarlana bilər.

Müalicə edilməyən hallarda sadə yağlanma iltihaba, qaraciyər toxumasında çapıqlaşmaya, fibroz və sirroza qədər irəliləyə bilər. Buna görə artıq çəkisi, şəkərli diabeti, yüksək xolesterini və ya insulin müqaviməti olan şəxslərin həkim nəzarətindən keçməsi vacibdir.

Qırmızı şərab çıxış yolu deyil

Bəzən bir stəkan qırmızı şərabın dietik qazlı içkidən daha faydalı olduğu iddia edilir. Lakin müasir tibbi tövsiyələr qaraciyəri qorumaq məqsədilə spirtli içki qəbul etməyi məsləhət görmür.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı alkoqolun toksik və asılılıq yaradan maddə olduğunu bildirir. Alkoqol qaraciyərdə parçalanır və müntəzəm qəbulu yağlanma, iltihab və sirroz riskini artıra bilər. ÜST və ABŞ Milli Alkoqol Sui-istifadəsi və Alkoqolizm İnstitutu az miqdarda alkoqolun belə müəyyən sağlamlıq riskləri daşıdığını vurğulayır. NIAAA

Qaraciyəri qorumağın ən sadə yolu

Qaraciyər üçün möcüzəvi təmizləyici içki və ya xüsusi məhsul yoxdur. Əsas qoruyucu tədbirlər sağlam çəkinin saxlanılması, hərəkətli həyat, balanslı qidalanma, şəkərli içkilərin və emal olunmuş məhsulların məhdudlaşdırılmasıdır.

Rasionda tərəvəz, tam taxıl, paxlalılar, balıq və doymamış yağ mənbələrinin artırılması tövsiyə edilir. Amerika Qaraciyər Xəstəliklərinin Tədqiqi Assosiasiyası da kalorinin nəzarətdə saxlanıldığı, lif və doymamış yağlarla zəngin Aralıq dənizi tipli qidalanmanı məqsədəuyğun hesab edir.

Sağlıq qaraciyər qaraciyərin piylənməsi kolbasa sosiska

Mənbə: lent.az