Siqareti atıb elektron siqaretə keçənlərə XƏBƏRDARLIQ: daha tez öldürür - ARAŞDIRMA

0 0

Adi siqareti tərgitdikdən sonra elektron siqaretdən istifadə etməyə başlayan insanlar sağlamlıqlarını düşündükləri qədər qoruya bilmirlər. Yeni genişmiqyaslı araşdırma elektron siqaretin adi siqaretdən daha təhlükəsiz seçim kimi təqdim edilməsinə baxmayaraq, ağciyər xərçəngi və vaxtından əvvəl ölüm riskini tam aradan qaldırmadığını göstərib.

Lent.az mütəxəssislərə istinadən xəbər verir ki, “Nature Medicine” jurnalında dərc olunan tədqiqatda əvvəllər adi siqaret çəkmiş 4 milyon 524 mindən çox insanın tibbi məlumatları araşdırılıb. İştirakçılar siqaret çəkməyə davam edənlər, onu yaxın dövrdə tərgidənlər və uzun müddət əvvəl siqaretdən imtina edənlər olmaqla müxtəlif qruplara bölünüblər.

Alimlər siqareti tərgitdikdən sonra gündəlik elektron siqaret istifadə edən şəxslərin nəticələrini heç bir tütün və nikotin məhsulundan istifadə etməyən keçmiş siqaret çəkənlərin göstəriciləri ilə müqayisə ediblər. Araşdırmanın nəticələri elektron siqaretin tam imtinanın yaratdığı sağlamlıq üstünlüklərini əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədə biləcəyini üzə çıxarıb. 

Milyonlarla insanın məlumatları araşdırılıb

Araşdırma Cənubi Koreyanın Milli Sağlamlıq Müayinəsi Proqramında iştirak edən şəxslərin məlumatları əsasında aparılıb. İştirakçıların əvvəlki siqaret vərdişlərinə dair 2012–2014-cü illəri əhatə edən qeydləri ilə 2018-ci ildəki vəziyyətləri müqayisə olunub. Onların sağlamlıq göstəriciləri 2023-cü ilin sonuna qədər izlənilib.

Ümumilikdə 24 milyon nəfər-ildən çox müşahidə dövründə 35 min 887 ağciyər xərçəngi hadisəsi və bu xəstəliklə bağlı 12 min 807 ölüm qeydə alınıb.

Nəticələrə əsasən, siqareti tam tərgidən və elektron siqaretdən istifadə etməyən insanlarla müqayisədə, siqareti atdıqdan sonra elektron siqaret çəkənlərdə ağciyər xərçənginə tutulma riski 56 faiz yüksək olub. Ağciyər xərçəngi ilə əlaqəli ölüm riskinin isə təxminən iki dəfə artdığı müəyyənləşdirilib.

Alimlər xüsusilə uzun illər siqaret çəkmiş, yaşı və siqaret istifadə müddəti səbəbindən yüksək risk qrupuna daxil olan insanlarda daha ciddi göstəricilər müşahidə ediblər. Bu qrupda elektron siqaret istifadəsi ağciyər xərçənginə tutulma riskinin 91 faiz, xəstəliklə bağlı ölüm riskinin isə 92 faiz yüksək olması ilə əlaqələndirilib.

Risk azalır, amma gözlənildiyi qədər deyil

Araşdırmada adi siqareti çəkməyə davam edənlərlə keçmiş siqaret çəkənlər arasında da müqayisə aparılıb. Adi siqareti tərgidən və elektron siqaretə başlamayan insanlarda ağciyər xərçəngi riski 44 faiz, ümumi ölüm riski isə 37 faiz aşağı olub.

Adi siqareti elektron siqaretlə əvəz edən keçmiş istifadəçilərdə isə sağlamlıq üstünlüyü xeyli zəif qalıb. Onlarda ağciyər xərçəngi riski siqaret çəkməyə davam edənlərlə müqayisədə cəmi 12 faiz, ölüm riski isə 23 faiz azalıb.

Bu rəqəmlər elektron siqaretə keçidin siqaret çəkməyə davam etməklə müqayisədə müəyyən risk azalması yarada biləcəyini göstərir. Lakin ən böyük sağlamlıq faydasının həm adi, həm də elektron siqaretdən tam imtina etməklə əldə olunduğu bildirilir.

Başqa sözlə, nəticələr “elektron siqaret adi siqaretdən daha təhlükəlidir” qənaətini təsdiqləmir. Araşdırmanın əsas mesajı budur ki, adi siqaretdən elektron siqaretə keçmək nikotin məhsullarından tam imtina etməklə eyni sağlamlıq üstünlüyünü yaratmır.

Elektron siqaretin aerozolunda nə var?

Elektron siqaretdə tütün yanmadığı üçün adi siqaret tüstüsündəki bəzi zəhərli maddələrin miqdarı daha aşağı ola bilər. Lakin bu, elektron siqaret aerozolunun zərərsiz olması demək deyil.

ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzinin məlumatına görə, elektron siqaret aerozolunda nikotinlə yanaşı, xərçəng yarada bilən kimyəvi maddələr, uçucu üzvi birləşmələr, ağciyərlərin dərin hissələrinə çata bilən çox kiçik hissəciklər, həmçinin nikel, qalay və qurğuşun kimi ağır metallar ola bilər. Bəzi dadlandırıcı maddələr qida kimi qəbul edildikdə təhlükəsiz sayılsa da, onların nəfəs yolu ilə ağciyərlərə daxil olmasının təsiri fərqli ola bilər. 

Elektron siqaretlərin böyük hissəsində asılılıq yaradan nikotin mövcuddur. Nikotin ürək döyüntüsünü və qan təzyiqini yüksəldə, istifadəçinin bu məhsuldan imtina etməsini çətinləşdirə bilər. Yeniyetmələrdə isə diqqət, öyrənmə, əhval və impulsların idarə olunması ilə əlaqəli beyin sahələrinin inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Həm adi, həm elektron siqaret çəkmək daha təhlükəli ola bilər

Mütəxəssislərin ən ciddi xəbərdarlıqlarından biri iki məhsulun paralel istifadəsi ilə bağlıdır. Bəzi insanlar gündə çəkdikləri adi siqaretlərin sayını azaldaraq elektron siqaretdən də istifadə etməyi təhlükəsiz seçim hesab edirlər.

Lakin “ikili istifadə” adlandırılan bu davranış sağlamlığın qorunması üçün effektiv üsul sayılmır. Əksinə, insan həm siqaret tüstüsündəki yanma məhsullarına, həm də elektron siqaret aerozolundakı kimyəvi maddələrə məruz qala bilər. CDC ikili istifadənin daha yüksək toksin təsiri və daha pis tənəffüs nəticələri ilə əlaqəli ola biləcəyini bildirir.

Üstəlik, insan elektron siqaretə keçdikdən sonra nikotin asılılığını davam etdirir. Bu vəziyyət gələcəkdə adi siqaretə qayıtmaq ehtimalını da saxlaya bilər.

Araşdırma səbəb-nəticəni tam sübut etmir

Tədqiqatın müəllifləri nəticələrin vacib olmasına baxmayaraq, bir məhdudiyyəti xüsusi qeyd ediblər. Araşdırma müşahidə xarakterlidir. Yəni elektron siqaretin bütün qeydə alınmış xərçəng hallarına birbaşa səbəb olduğunu qəti şəkildə sübut etmir.

İştirakçıların əvvəllər neçə il və gündə nə qədər siqaret çəkməsi, yanaşı xəstəlikləri, həyat tərzi və elektron siqaret məhsullarının tərkibi nəticələrə təsir göstərə bilər. Buna baxmayaraq, milyonlarla insanın məlumatlarının araşdırılması və nəticələrin müxtəlif qruplarda eyni istiqamətdə olması alimlərin narahatlığını artırıb.

Elektron siqaretlərin geniş istifadəyə başlanmasından kifayət qədər uzun müddət keçmədiyi üçün onların 20–30 illik təsirlərini göstərən tam məlumatlar hələ mövcud deyil. Buna görə hazırkı nəticələr gələcəkdə daha uzunmüddətli araşdırmalarla yenidən qiymətləndirilməlidir.

Siqareti necə tərgitmək daha doğrudur?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı siqaretdən imtina zamanı davranış dəstəyi ilə təsdiqlənmiş dərman vasitələrinin birlikdə tətbiqini tövsiyə edir. Bu vasitələrə nikotin əvəzedici terapiya, vareniklin, bupropion və sitizin daxildir. Dərman seçimi insanın sağlamlıq vəziyyətinə uyğun olaraq həkim tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir. 

Mütəxəssislər elektron siqaretdən adi siqareti tərgitmək üçün istifadə edən şəxslərə elektron siqareti də dayandırmaq üçün ayrıca plan hazırlamağı məsləhət görürlər. Ən təhlükəsiz seçim bütün tütün və nikotin məhsullarından tamamilə imtina etməkdir.

Siqareti tərgitməyin faydaları qısa müddətdə hiss olunmağa başlayır. Bir neçə saat ərzində qandakı karbonmonoksid səviyyəsi azalır, həftələr ərzində qan dövranı və tənəffüs yaxşılaşır. İllər keçdikcə ürək-damar xəstəlikləri, xərçəng və vaxtından əvvəl ölüm ehtimalı tədricən aşağı düşür. ABŞ Milli Xərçəng İnstitutuna görə, siqareti tərgitdikdən 10 il sonra ağciyər xərçəngi riski çəkməyə davam edənlərlə müqayisədə 30–50 faiz aşağı ola bilər.

siqaretin zərərləri elektron və adi siqaretin fərqi

Mənbə: lent.az