ABŞ-İsrail hücumlarında Əli Xameneinin ölümündən sonra ali lider vəzifəsinə seçilən oğlu Müctəba Xamenei ilə bağlı qeyri-müəyyənlik davam edir. Hücumlardan sonra izsiz yoxa çıxan yeni lider, Vaşinqton və Təl-Əviv arasında geniş kəşfiyyat məlumatlarının toplanmasına səbəb olub. Lakin ABŞ və İsrail rəsmilərinin sözlərinə görə, bütün səylərə baxmayaraq, Xameneinin harada olduğu hələ də məlum deyil.
Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, ABŞ və İsrailin fevralın 28-də İrana qarşı başlatdığı ilk hücum dalğalarından biri İranın keçmiş ali lideri Əli Xameneinin rəsmi iqamətgahını hədəf alıb. 86 yaşlı Əli Xamenei qızı, kürəkəni, nəvəsi və gəlini ilə birlikdə bu hücumda həlak olub. Xameneinin ölümündən sonra ali lideri seçməkdən məsul olan Ekspertlər Məclisi tez bir zamanda hərəkətə keçib. Dünya yeni seçilmiş ali liderin ABŞ və İsrail ilə münaqişəyə potensial təsirini müzakirə edərkən, 2026-cı il martın 8-də Əli Xameneinin oğlu, 57 yaşlı Müctəba Xameneinin İranın yeni ali lideri seçildiyi elan edilib. Müctəba Xamenei hücumların başlanğıcından bəri dərin bir sükut saxlayıb. İran və ABŞ arasındakı münasibətlərin gələcək trayektoriyası qeyri-müəyyən qaldığı üçün ABŞ kəşfiyyatı bu qeyri-müəyyənlik arasında bir strategiya hazırlamaq üçün yeni İran ali liderinin taleyini və harada olduğunu müəyyən etməyə çalışır.
"The Times" qəzetində dərc olunan xəbərə görə, Müctəba Xameneinin tapılması əməliyyatı hələ rəsmi olaraq təsdiqlənməyib. Lakin ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (MKİ) və İsrail kəşfiyyat agentliyi Mossad Xameneinin yerini müəyyən etmək və onun harada olduğunu təsdiqləmək üçün uzunmüddətli araşdırma aparır. Hər iki kəşfiyyat xidməti üçün ən böyük maneə Xameneinin uzun müddət susması və fevralın 28-dən bəri ictimaiyyətdən tamamilə uzaqda qalmasıdır. Bu yaxınlarda "Iran International" İran prezidenti Məsud Pezeşkianın Müctəba Xamenei ilə görüşmək üçün gizli bir yerə aparıldığını və görüşün tünd rəngli, rəngli bir nəqliyyat vasitəsində baş tutduğunu iddia edən bir xəbər dərc edib. İddia edilir ki, təhlükəsizlik səbəbi ilə cəmi bir neçə dəqiqə davam edən görüş o qədər qaranlıq şəraitdə keçib ki, Pezeşkianın danışdığı şəxsin əslində Müctəba Xamenei olub-olmadığı əminlik yaratmır və orada yalnız bir səs eşidilir.
Bundan əlavə, avqustun 9-da İran mediası ilk dəfə olaraq bir video yayımlayıb. Təxminən 13 saniyəlik videoda Xamenei tələbələrlə birlikdə dini dərs kimi görünən bir mühitdə göstərilir, lakin görüntülərin harada və nə vaxt çəkildiyi barədə heç bir məlumat paylaşılmayıb.
Kəşfiyyat agentlikləri heç bir iz tapmırlar
"The Times" qəzetinin əlaqə saxladığı mənbələrə görə, İranın yeni ali liderinin yerini müəyyən etmək səyləri hazırda nəticəsiz qalır. Hesab olunur ki, Müctəba Xamenei elektron müşahidədən yayınmaq üçün təxminən 150 gündür şəxsi telefonunu və ya kompüterini açmayıb və yerinin peyklər tərəfindən aşkarlanmasının qarşısını almaq üçün dərin yeraltı bunkerdədir.
Daha əvvəl İran mənbələrinə istinadən mediada yayılmış məlumatlarda Müctəba Xameneinin fevralın 28-də atasının iqamətgahına edilən hücum zamanı üz və ayaqlarından ağır yaralandığı iddia edilib. Eyni məlumatlarda bildirilirdi ki, sağalma dövründə liderin yüksək vəzifəli şəxslərlə audio konfrans vasitəsilə görüşlərdə iştirak edib və Vaşinqtonla danışıqlar da daxil olmaqla, vacib məsələlər üzrə qərar qəbuletmə proseslərində fəal iştirak edib.
Əli Xameneinin İrana hakimiyyəti dövründə ABŞ və İsrail kəşfiyyatı ali lideri və onunla daim əlaqədə olanları izləmək və müəyyən etmək üçün Tehranda yol hərəkəti kameralarını sındırmaq da daxil olmaqla çoxsaylı kiber metodlardan istifadə edib. Bu metod fevralın 28-i səhəri Əli Xamenei və onun yaxın ətrafına qarşı sui-qəsd cəhdlərində mühüm rol oynayıb və hücumların başladığı ilk gündə İran hökumətindəki bir çox tənqidi şəxsin öldürülməsində fəal şəkildə istifadə edilib. Bu metodla müəyyən edilə bilməyən yeganə şəxs Müctəba Xamenei olub.
Ekspertlərin fikrincə, Əli Xameneinin sui-qəsdi İranın idarəetmə sistemində bəzi dəyişikliklərə səbəb olub. Analitiklər qeyd edirlər ki, yaşlı Xameneinin ölümündən sonra İnqilab Keşikçiləri Korpusu İran hökumətində daha aktivləşib və yeni dini liderə qarşı potensial sui-qəsd cəhdinin nə dərəcədə təsirli olacağına əmin deyillər. Bununla belə, bildirilir ki, Müctəba Xamenei, atası qədər nüfuzlu olmasa belə, hələ də İran hökumətində əsas rol oynayır.
Yeganə seçim səhra kəşfiyyatidir
“The Times” qəzetinin məlumatına görə, bəzi kəşfiyyat mənbələri Müctəba Xameneinin uzun müddət ictimaiyyət arasında görünməməsi səbəbindən öldüyünü və İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun onu hələ də sağ kimi təqdim edərək ABŞ ilə münaqişəni qanuniləşdirmək üçün bu faktı gizlətdiyini düşünür. Buna görə də ABŞ və İsrail kəşfiyyatı Müctəba Xameneinin hələ də sağ olub-olmadığını və harada olduğunu müəyyən etməyə çalışır. Rəsmilər hesab edirlər ki, oğul Xamenei Tehranda yeraltı tunellərdə və ya Qum şəhəri yaxınlığındakı bunkerlərdə ola bilər ki, bu da mövcud İran rejimi üçün simvolik olaraq çox vacibdir.
Elektron müşahidənin Müctəba Xameneinin yerini müəyyən etməkdə yetərli olmadığı sübut olunduğundan, ABŞ və İsrail ən təsirli metodun İran daxilində kəşfiyyat hüceyrələrindən istifadə etdiyinə inanırlar. Ekspertlərin fikrincə, 12 günlük müharibə və fevralın 28-də başlayan münaqişələr zamanı İran daxilindəki agent şəbəkəsindən tez-tez istifadə edən Mossad hazırda bütün diqqətini iki suala cavab tapmağa yönəldir: Müctəba Xamenei haradadır və onun vəziyyəti necədir?
“Mossad”ın keçmiş zabiti Rami İqra, Müctəba Xameneinin yerini tapmaq səylərini İsrailin Qəzzada girovları axtarışı ilə müqayisə edərək deyib: "Qəzzada girov axtarışı zamanı qarşılaşdığımız çətinliyə bənzər bir çətinlik yaşayırıq. Qəzzada hər şeyi izləyə və dinləyə bilirdik, amma girovları tapa bilmədik. Elektron sistemlərə çox güvəndik. Əsl insanlara, sahədə çalışan agentlərə kifayət qədər etibar etmirdik".
Müctəba Xameneinin telefon və ya digər rabitə vasitələrindən istifadə etmədən kuryerlər vasitəsilə ünsiyyət qurduğuna inandığını deyən İqra bildirib: "Onlar, ehtimal ki, kuryerlər vasitəsilə yazılı şəkildə ünsiyyət qururlar. Düşünürəm ki, bu kuryerlər daim dəyişir və təhlükəsizlik səbəbi ilə o, onların hansı mesajı daşıdıqlarından xəbərsizdir. Buna görə də, Mossad onu taparsa, bu, insan faktoruna bağlı olacaq. Lakin Tehran rejimi bu təhlükənin fərqindədir. Bu səbəbdən Xameneini tapmaq olduqca çətindir. Çünki İranda ona yaxın olan hər kəs ciddi təhlükəsizlik yoxlamalarından keçir. Yəqin ki, yalnız bir neçə yüksək rütbəli İnqilab Keşikçiləri zabiti onunla görüşə bilər".
Mossad mənbələrinin məlumatına görə, Müctəba Xamenei ictimaiyyətə müraciət etmək üçün səs yazısı yayımlaya bilər, lakin bu, onun yerinin açıqlanmasına səbəb ola bilər. “The Times” qəzetinə danışan mənbələr bildiriblər ki, səs sənədi ələ keçirilərsə, istifadə edilən səsyazma cihazını və səs yazısının harada çəkildiyini müəyyən etmək mümkün olacaq.
ABŞ-ın keçmiş yüksək vəzifəli müdafiə rəsmisi, fevralın 28-i hücumlarından sonra Müctəba Xameneinin daha yaxşı qorunduğuna əmin olduğunu bildirib və deyib: "28 fevral hava hücumunu nəzərə alsaq, əminəm ki, o, daha yaxşı qorunur və nəticədə, sahə agentləri onu tapmaqda daha vacib hala gələcəklər. ABŞ-ın daxili kəşfiyyatının etibarlılığına şübhə ilə yanaşıram, çünki İran 40 ildir ki, çatmaq çətin olan bir ölkədir. İsrail bu baxımdan daha yaxşı vəziyyətdədir, amma hətta onların da məhdudiyyətləri var".
“Əgər Mossad və Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi onun harada olduğunu müəyyən edə bilsələr, ABŞ və İsraildəki siyasi liderlər bu məlumatlarla necə davranacaqlarına qərar verməli olacaqlar. Düşünürəm ki, hələlik kifayət qədər İran liderini zərərsizləşdirmişik, amma hazırkı liderə sui-qəsd ediləcəyi təqdirdə onun yerinə daha yaxşı bir adamın gələcəyinə inanmaq üçün güclü səbəblərimiz olarsa, vəziyyət dəyişə bilər”, - ABŞ-ın keçmiş müdafiə rəsmisi “The Times” qəzetinə söyləyib.
Müctəba Xamenei ali rəhbər İran Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi Mossad
Mənbə: lent.az