1859-cu il avqust ayının sonu və sentyabr ayının əvvəllərində Yer bir sıra geomaqnit pozuntuları ilə qarşılaşıb və bunlardan ən böyüyü sentyabrın 1 və 2-də baş verib.
Lent.az-ın xarici mediaya istinadən məlumatına görə, bu epizod tarixdə qeydə alınmış ən ekstremal kosmik hava hadisəsi hesab olunur.
Bu, Şimali Amerika, Avropa və Avstraliya və Asiyanın bəzi yerlərində teleqraf xətlərində cərəyanlara səbəb olub. Bəzi stansiyalardakı operatorlar elektrik cərəyanı alıblar. Digərləri isə kağızın alovlandığını və avadanlıqlarından qığılcımların necə uçduğunu izləyiblər. Bir neçə teleqraf stansiyası yanıb.
Fırtına zamanı əslində nələr baş verib
Karrinqton hadisəsi adını sentyabrın 1-i səhəri Surreydəki şəxsi rəsədxanasından günəş ləkələrini çəkərkən günəş ləkələri qruplarından birindən qəfil ağ işığın parıldadığını görən ingilis həvəskar astronom Riçard Kerrinqtondan alıb. Parıldama təxminən beş dəqiqə davam edib.
Bu, Yerin maqnit sahəsini sıxan, plazmanın maqnitosferə axmasına imkan verən və indiyə qədər qeydə alınmış ən güclü geomaqnit qasırğasına səbəb olan maqnitləşdirilmiş plazma buludu ilə müşayiət olunub.
Görünən qütb parıltıları Panama yaxınlığında 18 dərəcə en dairəsinə çatıb. ABŞ-ın şimal-şərqindəki sakinlər səmanın işığında qəzet məqalələrini oxuya biliblər. Teleqraf xətlərindəki cərəyanlar o qədər sabit və bir istiqamətli olub ki, Boston və Portland operatorları "normal batareyalar naqildən ayrıldıqda" əlaqə saxlaya və xətt üzərindən mesajlar ötürə biliblər.
Əgər bu indi baş versəydi
2013-cü ildə Londonun Lloyd's şirkəti və Amerikanın Atmospheric and Environmental Research şirkəti günəş fırtınalarının Şimali Amerika elektrik şəbəkəsinə təsir riskinin birgə qiymətləndirilməsini dərc ediblər. Onlar Karrinqton ölçülü bir fırtınanın 2,6 trilyon dollara qədər iqtisadi ziyana səbəb olacağını təxmin ediblər.
Bu miqyaslı fırtına, geomaqnit cərəyanlarına ən çox həssas olan ultra yüksək gərginlikli transformatorların nə qədər tez dəyişdirilə biləcəyindən asılı olaraq, 20 milyondan 40 milyona qədər amerikalıya ən pis halda 16 gündən ən pis halda bir-iki ilə qədər elektrik enerjisi verilə bilməz.
Misal üçün, 1989-cu ildə Kvebekdə baş verən, Karrinqton hadisəsindən xeyli zəif olan fırtına, Hydro-Quebec elektrik şəbəkəsini iki dəqiqədən az müddətdə sıradan çıxarıb və altı milyon insanı doqquz saat ərzində elektriksiz qoyub.
Bu hadisə nə qədər nadirdir?
Karrinqton sinifli fırtınalar göründüyü qədər ekzotik deyil. Lloyd's hesabatında orta qayıdış müddətinin 150 il, 100 ilə 250 il arasında ağlabatan bir diapazon olduğu təxmin edilir. Alimlər növbəti onillikdə Karrinqton sinifli bir hadisənin baş vermə ehtimalının 1 ilə 10 faiz arasında olacağını təxmin edirlər.
Günəş fırtınası geomaqnit pozuntular yerə təsiriMənbə: lent.az