"Euronews" Beynəlxalq Çay Günü münasibətilə Azərbaycanın əsrlərdən bəri formalaşmış çay mədəniyyətinə və mürəbbə ənənəsinə həsr olunmuş geniş reportaj yayımlayıb.
“Beynəlxalq Çay Günü: Azərbaycanın əsrlərdən gələn çay ənənəsi və mürəbbə ilə vəhdəti” başlıqlı reportajda Azərbaycanın çay süfrəsinin ölkənin sosial həyatında, ailə münasibətlərində və qonaqpərvərlik mədəniyyətində tutduğu mühüm yerdən bəhs olunur.
Müəllif qeyd edir ki, Azərbaycanda çay sadəcə susuzluğu yatırmaq üçün təqdim olunan içki deyil. O, söhbətlərin başlanğıcı, dostluğun rəmzi və gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi hesab olunur.
Yerli sakinlərin fikrincə, çay həyatın demək olar ki, bütün mühüm anlarını müşayiət edir. Çay söhbətlərdən əvvəl süfrəyə gətirilir, danışıqların aparıldığı mühitin əsas elementi olur, kədərli günlərdə insanları bir araya gətirir və gecə yarısınadək davam edən söhbətlərin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Azərbaycanda çaysız süfrə təsəvvür etmək çətindir.
Reportajda qeyd olunur ki, çay ənənəvi armudu çaynikdən Azərbaycanın məşhur armudu stəkanlarına süzülür. Armud formasında olan bu stəkanların görünüşü yalnız estetik məqsəd daşımır. Onların xüsusi quruluşu istiliyin aşağı hissədə daha uzun müddət saxlanmasına imkan verir, eyni zamanda, stəkanın yuxarı hissəsi daha tez soyuduğundan çayın rahat içilməsini təmin edir. Bundan başqa, armudu stəkanların əldə rahat tutulduğu vurğulanır.
Reportajda Azərbaycan çay süfrəsinin ayrılmaz hissəsi olan mürəbbələrdən də geniş bəhs edilir. Bildirilir ki, mürəbbələr adətən kiçik və çox vaxt büllur qablarda təqdim olunur. Onların görünüşü rəngarəng vitraj şüşələri xatırladır. Meyvələrin xüsusi üsulla hazırlanması və formalarının qorunub saxlanılması diqqət çəkən məqamlardan biri kimi göstərilir.
Reportajda deyilir ki, çiyələk, armud, ərik və qoz mürəbbələri bişirildikdən sonra belə öz formasını saxlayır. Bu isə Azərbaycanda mürəbbə ənənəsini ilk dəfə görən insanlar üçün maraqlı və qeyri-adi görünür.
"Euronews" vurğulayır ki, Azərbaycanda mürəbbə başqa ölkələrdə olduğu kimi, çörəyin üzərinə çəkilmir və ya çayın içinə qarışdırılmır. Ənənəyə uyğun olaraq əvvəlcə mürəbbədən bir qaşıq dadılır, daha sonra isti çaydan bir qurtum alınır. Beləliklə, şirinlik və çayın özünəməxsus dadı arasında xüsusi harmoniya yaranır.
Materialda Bakıdakı “Kurban Said” restoranının sahibi Səbinə Uluxanovanın fikirlərinə də yer verilib. O bildirib ki, mürəbbə hazırlanması ailələrdə nəsildən-nəslə ötürülən ənənələrdən biridir.
“Atam boş vaxtlarında mürəbbə hazırlamağı çox sevir”, – deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, bəzi mürəbbələrin hazırlanması digərlərinə nisbətən daha çox vaxt tələb edir. “Məsələn, zeytun mürəbbəsinin hazırlanması çiyələk mürəbbəsindən daha uzun çəkir. Bu, bütöv bir prosesdir və olduqca maraqlıdır”, – deyə Uluxanova qeyd edib.
O bildirib ki, mürəbbə hazırlamaq üçün kifayət qədər vaxt və səbir lazımdır: “Müasir dövrdə insanların buna çox vaxtı olmur. Bu işə əsasən təqaüdçülər daha çox vaxt ayıra bilirlər”.
Səbinə Uluxanova çiyələk mürəbbəsinin hazırlanmasının təxminən üç gün davam etdiyini də vurğulayıb. “Bu proses iki və ya üç mərhələdən ibarət olur. Bir mərhələ başa çatdıqdan sonra növbəti gün digər mərhələyə keçilir. Nəticəni əldə etmək üçün təxminən üç gün vaxt lazımdır”, – deyə o bildirib.
Reportajda diqqətə çatdırılıb ki, çayın şirin əlavələrlə təqdim olunması region üçün yad ənənə deyil. İranda insanlar çay içərkən şəkər tikələrindən istifadə edir, Türkiyədə çay müxtəlif şirniyyatlarla birlikdə təqdim olunur, Rusiyanın bəzi bölgələrində isə meyvə mürəbbələri çay süfrəsinin vacib hissəsidir. Lakin müəllif vurğulayır ki, Azərbaycanda mürəbbə ilə çay arasında xüsusi və dəyişməz qayda mövcuddur. Burada mürəbbə çaya qatılmır. Əvvəlcə onun dadına baxılır, sonra isə çay içilir. Bu fərq kiçik görünsə də, çay süfrəsinin ümumi fəlsəfəsini müəyyənləşdirən əsas xüsusiyyətlərdən biridir. Şirinlik çayın içində əridilərək yox olmur, ayrıca hiss olunur və nəzarət altında saxlanılır.
O da qeyd edilir ki, Azərbaycanda çay yalnız müəyyən vaxtlarda deyil, günün müxtəlif anlarında süfrəyə gəlir. O, yeməkdən əvvəl və sonra təqdim olunur, işgüzar görüşlərdə, dost məclislərində, toy mərasimlərində və yas mərasimlərində vacib yer tutur. Eyni armudu stəkanlar və eyni çay ənənəsi nəsillər arasında körpü rolunu oynayır.
Səbinə Uluxanova çay süfrəsinin insanlar üçün mənəvi əhəmiyyətindən də danışıb. “Bu, uzun günün ardından bir növ meditasiyadır. Evə qayıdanda və ya dostlarınla kafedə, yaxud çayxanada görüşəndə çay və mürəbbə ilə özünə vaxt ayırırsan”, – deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, çay süfrəsi üçün əlavə şirniyyata ehtiyac olmur: “Sadəcə çay, mürəbbə və yaxın insanların yanında olması kifayətdir. O zaman hər şey qaydasında görünür”.
Uluxanova qeyd edib ki, çay içmək insanda sakitlik və rahatlıq hissi yaradır: “Bu, həqiqətən də insanı sakitləşdirən hissdir. Çay içəndə dərhal hiss edirsən ki, hər şey yaxşı olacaq. Bu, bizim üçün ənənədir və mən bunu çox sevirəm”.
Reportajda vurğulanır ki, mürəbbə hazırlanması olduqca zəhmətli prosesdir. Xüsusilə qoz mürəbbəsinin hazırlanması uzun müddət və xüsusi diqqət tələb edir. Meyvənin lazımi tekstura və dad qazanması üçün müxtəlif mərhələlərdən keçməsi vacibdir. Müəllif mürəbbələrin vizual görünüşünün də onların cazibəsinin vacib hissəsi olduğunu qeyd edir. Sənaye üsulu ilə istehsal olunan məhsullardan fərqli olaraq, Azərbaycan mürəbbələrində meyvələr bütöv qalır. Çiyələyin forması, armudun təbii görünüşü qorunub saxlanılır.
"Euronews" bildirir ki, dünyanın müxtəlif ölkələrində çay qonaqpərvərliyin və ictimai münasibətlərin simvolu hesab olunur. Lakin Azərbaycanda çay süfrəsi xüsusi məna daşıyır. Burada şirinlik heç vaxt tələsik təqdim edilmir və ya çayın içində əridilərək yox olmur. O, əvvəlcə dadılır, sonra isti çayla tamamlanır.
Reportajın sonunda vurğulanır ki, çay və mürəbbə Azərbaycan üçün sadəcə dad məsələsi deyil. Bu ənənə xalqın qonaqpərvərliyinin, ailə dəyərlərinin və milli kimliyinin ayrılmaz hissəsi hesab olunur. Azərbaycanın çay süfrəsi əsrlər boyu formalaşmış mədəni irsin bu gün də yaşamaqda davam edən ən parlaq nümunələrindən biri kimi təqdim edilir.
Azərbaycan çayı
Mənbə: lent.az